De arbeidsmoraal verandert

De arbeidsmoraal verandert

Privé en werk in balans

De arbeidsmarkt in Nederland verandert. Nog meer digitalisering, robotisering, versterking van de 24 uurs-economie. Werkgevers willen mensen met meer analytische, interactieve en ‘21ste-eeuwse’ vaardigheden. In het rapport Werken in de toekomst constateerden UWV, ABN AMRO en de Algemene Bond Uitzendondernemingen al eerder dat de samenleving straks iemands status minder afmeet aan zijn werk en meer aan zijn maatschappelijke bijdrage. Het mantra ‘werk werk werk’ verliest aan zeggingskracht en de balans tussen privé en werk wordt belangrijker.

TOM vroeg drie kenners van de Twentse arbeidsmarkt naar hun visie. ROC van Twente-bestuurder John van der Vegt, VNO-NCW’er Tom Masselink en Dura Vermeer-directeur Henk Pluimers. “Worden we een ingeslapen oude dame?”

Wijzigende ambities

Meer vrije tijd, meer papa-dagen, sabbaticals, driedaagse werkweken, meer flexibiliteit. Wij zetten de toegenomen welvaart in om minder te gaan werken. Een mooi horloge voor een zilveren of gouden dienstverband wordt een zeldzaamheid, als het dat al niet is.

John van der Vegt weet zich, als voorzitter van het College van Bestuur van ROC van Twente, als geen ander geconfronteerd met de verwachtingen van de jeugd. Zelf is hij ‘van een andere generatie’, maar hij constateert wijzigende ambities bij de jeugd: “Over de generatie die we nu opleiden, hoor ik wel dat BBL’ers die vier dagen werken in een bedrijf en een dag naar school gaan dat belastend vinden. De jongeren zoeken een andere balans in vrije tijd en werken. Ze willen meer tijd besteden aan privéleven en vrienden. Mijn eigen kinderen hebben dat ook, zij neigen naar parttime en die trend zet zich door. Dat geldt ook docenten die hier instromen. Ze zijn ZZP’er of komen uit het bedrijfsleven en willen uit die ratrace.”

Ingeslapen dame?

De vraag is of werkgevers in het algemeen staan te springen om meer vrijheden en vergaande flexibilisering op de werkplek. VNO-NCW regiomanager Tom Masselink heeft er zo zijn ideeën over: “Een Chinees werkt gemiddeld zestig uur in de week; hier werken we steeds minder. Worden we in Europa langzaam een ingeslapen oude dame of werken we hier nu zoveel meer efficiënter? Kijk naar onze regio; er is op dit moment nagenoeg volledige werkgelegenheid en het aantal vacatures is nog nooit zo hoog geweest. Bedrijven zitten te springen om mensen en dan is het raar dat er aan de andere kant de wens is naar meer vrije tijd. Of neem je genoegen met iets minder welvaart? Of het een economisch model is dat op lange termijn houdbaar is, is de vraag.”

Behoefte van de klant en zelfsturende teams

Een van de bedrijven waar bewust een nieuwe manier van werken is ingevoerd is Dura Vermeer. Het bouwbedrijf in Hengelo heeft gedurende de achterliggende tien jaar een nieuwe structuur ingevoerd waarbij meer vrijheid en zelfstandigheid een van de kernen zijn. Een nouveauté binnen de toch nog relatief conservatieve bouwsector, waar hiërarchie normaal gesproken de mores bepaalt. Directeur Henk Pluimers: “Toen de crisis begon, zijn we gaan nadenken over een andere organisatie. Hoe kom je aan werk, hoe kun je mensen aan het werk houden en hoe kun je goede mensen aan je binden? Dat leidde tot het concept Klant en Markt en een nieuwe organisatie waar ook een ander type mens bij hoorde. Normaal gesproken werkte je met mensen met een bouwtechnische achtergrond maar wij haalden bedrijfskundigen en architecten in huis. Het ging niet alleen meer om de prijs maar om de behoefte van de klant. Op de vraag wat onze meerwaarde is, kregen we zo een antwoord.” Die - zelfsturende - teams staan nu in de voorhoede; pas wanneer de opdracht is verstrekt’, worden de technische mensen naar voren gestuurd. “We hebben met deze aanpak natuurlijk ook een bepaald niveau binnengehaald. Mensen met HBO- of WO-achtergrond  hebben verstand genoeg, maar als je die alleen maar commando’s geeft dan gaan ze minder nadenken. Juist door dat niet meer te doen, gaan ze weer nadenken, worden ze creatief”, aldus Pluimers: “Die houding heeft plaatsgevonden: het is een combinatie van ondernemerschap en creativiteit en verantwoordelijkheid. Je moet eerlijk zeggen waar het op staat; een fout maken is geen fout maar een ervaring.” Vanuit het kantoor in Hengelo heeft de nieuwe visie ook tot resultaat geleid op de bouwplaats: “Als ze daar zien dat er verbetering ontstaat, dan doen ze op de bouwplaats ook mee. Je betrekt ze erbij en dan gaat het groeien met onder andere als resultaat dat de faalkosten omlaag gaan. En… ook onze partners gaan dan weer mee in het verhaal.”

Duurzaamheid en milieu

Veel opleidingen aan het ROC van Twente zijn technisch; van timmerman tot verspaner. Dat zijn niet echt beroepen waarin drie of vier dagen werken tot de traditie behoort. John van der Vegt is dan ook niet echt bezorgd over een veranderende arbeidsmoraal: “Voor driekwart procent is het toch business as usual. Maar wat ik ook zie zijn de studenten die bezig zijn met andere zaken, zoals duurzaamheid en milieu. Daar is grote vraag naar onder de studenten. Er wordt wel eens cynisch gedaan over deze generatie, maar toch stellen ze zich de vraag wat ze kunnen bijdragen aan de maatschappij. Ze doen bijvoorbeeld excellente stages, lopen bewust stageperiode in Oeganda of doen Fairtrade-projecten. Ze kijken ook in dat opzicht naar een andere balans.” TOM Masselink heeft wel begrip voor jongeren die, voordat ze zich in het arbeidzame leven storten, eerst een paar maanden rondreizen: “Ik heb zelf tijdens mijn studie een jaar lang in Afrika gewerkt. Dat was begin jaren negentig nog heel bijzonder. Jongeren die nu reizen, tja, dat levert uiteindelijk wel wat op. Het zijn wereldburgers, ze zijn gewend te reizen, talen te spreken. Je krijgt daarmee wel een beroepsbevolking die wijzer en ervaren is. En dat reizen past ook bij de Hollandse koopmansgeest.”

Andere kijk op de klok

Hoger geschoolde mensen hebben meer de behoefte aan vrijheid als het om uren en flexibel werken gaat. Het moet kunnen dat iemand er, om welke reden dan ook, vier maanden tussenuit wil en de eerste drie vrije dagen hoeven niet te worden aangevraagd bij Dura Vermeer.  Enige restrictie is dat het met de collega’s wordt overlegd. Op de bouwplaats gaat die vrijheid nog niet zover. Maar Henk Pluimers twijfelt er niet aan dat het ook daar zal doorzetten: “Ook daar hebben ze een vrouw, een gezin en familieleden. En nogmaals, je wilt als bouwbedrijf je aantrekkingskracht behouden, want goede mensen kunnen we goed gebruiken.” Nieuwe concepten betekenen een andere kijk hebben op de klok. Een ruimer ouderschapsverlof moet kunnen, zegt Pluimers: “Niet doen is niet van deze tijd. Kijk, mensen willen graag bij ons werken, ook om de manier waarop we met personeel omgaan. De manier van leven en werken verandert en ik heb daar begrip voor. Je moet ervoor zorgen dat men met plezier werkt maar ook binnen het gezin een balans zoekt. Als werkgever moet je daaraan toegeven, want je wilt toch dat je mensen fris en fruitig hun werk doen. Tja, en eerlijk gezegd is mijn ervaring ook dat als iemand vier dagen wil werken, hij uit zichzelf toch meer doet…”

ROC-bestuurder Van der Vegt verwacht overigens niet dat het verlangen naar minder werken en meer vrije tijd een hele carrière standhoudt: “Vroeger ging je na je opleiding aan de slag. Niks sabbatical. Nu willen ze graag eerst een jaar rondreizen en daarmee doen ze natuurlijk ook weer ervaringen op. Vervolgens zoeken ze een baan met minder uren. Kortom, naar die andere balans tussen privé en werk, waardoor ze wellicht wat ontspannener zijn in het werk. Maar tja, uiteindelijk komt toch wel een moment dat ze een eigen huis willen, er kinderen komen en een ander leven moet worden opgebouwd. Dan kiezen ze toch voor fulltime.”

Flexibilisering

De huidige generatie die de workforce gaat vormen heeft het goed, constateert Tom Masselink: “Het is een zekere mate van zorgeloosheid. En ja, zorgeloosheid hoort bij de jeugd. Ik gun de huidige generatie dat ze het goed hebben, maar ze zijn minder in staat om te gaan met tegenslagen.” En vermoedelijk ook minder loyaal: “Dienstverbanden van twintig jaar zijn passé. Men hopt van baan tot baan. Als werkgever moet je daar op anticiperen. Flexibilisering hoort daarom bij het huidige economische systeem. In de wegenbouw kent men bijvoorbeeld een hoog percentage in de flexibele schil. De groei van dat enorme leger aan ZZP’ers heeft overigens weer een eigen problematiek, namelijk de opbouw van het pensioen. Daar moeten ze zelf voor zorgen en dat wordt nog wel een dingetje…”, aldus Tom Masselink. Er is gemor, weet de VNO-NCW  regiomanager uit ervaring: “Natuurlijk worden ondernemers er niet blij van. Een ondernemer is gewend te denken in groei en wil daarin niet door personele tekorten worden belemmerd. Ze kunnen juist nu goede marges maken en daarvan wil je toch profiteren. Want de economie is altijd een varkenscyclus. Zeven vette jaren, zeven magere jaren. Een ondernemer wil voor die magere jaren en andere bedreigingen toegerust zijn.”

Gemor of niet, John van der Vegt ziet tot slot veel positiefs in de huidige generatie: “Ik kom ze ook in de privésfeer wel tegen. Het zijn leuke gasten en je blijft er jong bij. Of ze tot hun zeventigste willen werken? Dat zijn afwegingen die ze zullen maken.”

Tekst: Erwin Gevers
Fotografie: Frank Visschedijk

>
>
>
TOM's Business Blow Out
ROZgroep
Eurorisk
Aysay
Boers & Lem
Jongbloed
Van Deinse Medianieuw