Naar een duurzaam kantoorpand

Naar een duurzaam kantoorpand

Een warmtepomp is niet voldoende

De tijd van ongebreideld gas verstoken en stroom verbruiken is voorbij. Afgezien van de kosten is het ook niet gezond voor Moeder Aarde. Vandaar dat vol wordt ingezet op de energietransitie. Dat raakt iedereen en niet in de laatste plaats de ondernemer. Kantoren moeten bijvoorbeeld in 2023 tenminste het energielabel C hebben. Zo niet mag het niet meer gebruikt, verhuurd of verkocht worden. TOM inventariseerde de problemen en de oplossingen.

Ondernemers, verhuurders, investeerders; iedereen weet dat het energielabel C in 2023 verplicht is. Maar wat er moet gebeuren en hoe de brei aan regelingen tot hapklare brokken verwerkt moeten worden, dat is in feite het grootste probleem zegt Tom Oude Luttikhuis van het Enschedese advies & realisatiebureau Jan Duurzaam: “De ondernemer wordt overspoeld met info en ziet door de bomen het bos niet meer. De ondernemer is druk, heeft andere dingen aan zijn hoofd. Hij weet dat verduurzamen nodig is en er stappen genomen moeten worden. Maar het is geen struisvogelpolitiek, het is gewoon niet de weg weten. Wie doet de regie, wie selecteert het juiste isolatiebedrijf, wie vervangt het glas en wat voor glas. En dan wil een ondernemer natuurlijk ook weten of je investering in duurzaamheid ook rendement oplevert. Dat is wat je als eerste moet weten. Het gaat om het complete plaatje.” Daarmee bedoelt Oude Luttikhuis de route langs de energietransitie: “Volg een vierstappenplan: eerst maatwerkadvies, dan verkennen van financiële regelingen, dan uitvoeren en vervolgens het nieuwe label laten opstellen. In dat maatwerkadvies zit dan wat je moet doen: de schil van het pand isoleren, zonnepanelen, glas en het klimaatsysteem.”

Meer nodig dan warmtepomp

Wie over het klimaatsysteem spreekt, bedoelt in feite de warmtepomp. De installatie is zo populair dat het lijkt of alleen daarmee alleen het smelten van de ijskappen tot staan kan worden gebracht. Dat is niet zo, stelt Björn Eggers van Emondt Multiclima realistisch: “Er zijn meer facetten voor een betere energieprestatie nodig: is de schil van het gebouw goed geïsoleerd, is er een verlichtingsplan, hoe is de beglazing. Als dat niet in orde is, dan brengt een warmtepomp niet het rendement dat je er van kunt verwachten. Uiteindelijk gaat het immers om de performance en dus om met een minimaal energieverbruik maximale prestaties behalen.” Bovendien is een warmtepomp een zeer complex apparaat, zegt hij: “De vraag is nu enorm. Er zijn echter installateurs die een korte opleiding hebben gedaan en warmtepompen installeren. Bedrijfjes die het erbij gaan doen. Kijk, het is een mooie machine maar er zitten honderden functionaliteiten in. Alles moet kloppen om het rendement te behalen.”

Meedenken in het proces

Advies is van groot belang. Zeker nu de bouwsector tot over de oren in het werk zit. Marcel ter Beek van de Van Buuren Groep weet dat ook: “Als het gaat om verduurzaming is het onze uitdaging om, samen met onze leveranciers, mee te denken. Hoe kunnen we met de opdrachtgevers de juiste aanpak kiezen, in samenwerking met aannemers en de installatiebranche.” Dat het een uitdaging is, is zeker, zegt hij: “Er loopt kennis weg en de vergrijzing in de bouwsector speelt daarbij een rol. Wij willen kennis bieden en bijspijkeren. Laat ons meedenken in het proces. De branche heeft het zelf al druk genoeg; projecten lopen uit, grondstofprijzen stijgen. En dan moet je je ook nog verdiepen in de complexe materie van verduurzaming van gebouwen waar bovendien ook nog eens steeds strengere eisen aan worden gesteld.”

Er is, ook bij bouwers en installateurs, veel onduidelijkheid over maatregelen en technologie om te verduurzamen. Een huis luchtdicht maken is één ding, een goede ventilatie is iets anders, zegt Ter Beek:  “Omdat we de spil willen zijn in het proces en ook meerdere partijen kunnen verbinden, openen we in het najaar een eigen Experience Center. Daar willen we, ook samen met onze leveranciers, uitleggen hoe dingen werken. Zonnepanelen, warmtepompen, ventilatietechniek, luchtdicht bouwen, het hele concept. Het is namelijk niet alleen maar even een warmtepomp monteren. Je moet beleven wat een warmtepomp of een ventilatiesysteem doet en het complete concept begrijpen. Dat kan in ons Experience Center waar straks opdrachtgevers, maar ook ondernemers die hun eigen pand willen verduurzamen, welkom zijn met hun vragen.”

Beginnen bij de schil

M-TRiX Installatie Adviseurs in Hengelo is als onafhankelijk ingenieursbureau al jaren actief in het adviseren over gebouw- en terrein gebonden technische installaties en heeft het druk. De reden ligt voor de hand, zegt Marco de Pijper: “Het aanbod van energiezuinige producten is groot en versnipperd en het is voor ondernemers niet duidelijk wat wel en niet goed is. Je kunt een dure warmtepomp laten installeren, maar in een bepaald type gebouw hoeft dat niet optimaal te zijn. En iedere leverancier promoot toch zijn eigen product. Bovendien zijn naast bijvoorbeeld warmtepompen ook andere maatregelen mogelijk. Het is dus in alle gevallen maatwerk.” De warmtepomp lijkt de haarlemmerolie van de energietransitie te zijn. De Pijper ziet echter ook alternatieven: “Aan de gemeente Wierden hebben wij een pelletkachel geadviseerd. Maar gemeenten produceren zelf groenafval dat in die kachels kan worden verbrand. Dat is duurzaam. Als je bossen in Amerika of Bulgarije laat kappen wordt het een ander verhaal.” Zijn belangrijkste advies is te beginnen bij de schil van het gebouw. “Isoleren, isoleren en nog eens isoleren. Zorg dat je minder energie nodig hebt. En met bodemwarmte, led-verlichting, glas en PV-panelen bereik je ook al resultaten”, aldus Marco de Pijper die verrassend genoeg constateert dat veel kantoorruimte al behoorlijk is aangepakt: “Er was veel overaanbod in de kantorenmarkt. Eigenaren hebben toen in de strijd tegen leegstand hun kantoren verduurzaamd. Bij kantoorgebouwen die altijd verhuurd zijn gebleven, zie je nu juist veel uitstelgedrag. Ondernemers denken dat het niet zo’n vaart zal lopen. Mijn advies is: ga er mee aan het werk en laat je adviseren zodat je de juiste dingen doet.”

Advies door ervaring

De juiste dingen doen. Dat vind ook directeur Jan Schuldink van Löwik Bouw. Hij koos voor een rigoureuze aanpak: een volledige nieuwbouw die dan bovendien volledig energieneutraal zou zijn. De Almelose bouwer is daarin geslaagd, maar bovendien was het een wijze les. “Als je een eigen pand bouwt dat energie-neutraal moet worden, kom je veel dingen tegen en groei je in de materie. Belangrijk, want met die ervaring kunnen we nu ook onze opdrachtgevers beter adviseren.” Die opdrachtgevers zijn onder andere te vinden in de utiliteit en retail: “Als ik nu aan tafel kom met een klant en het gaat over duurzaam en energie-neutraal bouwen, dan praat het toch makkelijker.” Bovendien is het nieuwe bedrijfspand an sich al een grote showroom. Veel glas, een ultramodern koel- en verwarmingssysteem, 180 zonnepanelen, een wadi op het terrein om hemelwater op te vangen, led-verlichting. Eenvoudig is het allemaal niet, zegt hij: “Koelen is eigenlijk belangrijker dan verwarmen. Het systeem moet daarop worden ingeregeld. Het is nu eerder te warm dan te koud.” Of een bestaand bedrijfspand of kantoor volledig energieneutraal kan worden gemaakt, betwijfelt Schuldink: “Een deel van het vastgoed is niet meer interessant. Dat moet gesloopt worden en dan nieuw bouwen. Het is bovendien al afgeschreven.” Hij erkent volmondig dat hij in eigen belang praat: “Ja, natuurlijk willen we graag nieuw bouwen. Maar het is realistisch, wantveel panden hebben zo’n hoge EPC (Energie Prestatie Coëfficiënt-red.), daar kun je niets mee. Als ik kijk naar ons eigen pand… die extra investeringen verdienen we zeker terug. Mede door subsidies. Ook daarbij kunnen we nu beter adviseren door onze ervaring.”

Prettig werkklimaat

Tot slot benadrukt Björn Eggers van Emondt Multiclima nog een ander aspect in. Het verduurzamen van een kantoor is nodig voor het bereiken van het wettelijk verplichte label maar het heeft namelijk nog een gunstig effect: “Het is niet alleen de wet- en regelgeving, het gaat ook om een prettig werkklimaat. En dat moet je zien als een secundaire arbeidsvoorwaarde. We willen niet meer met een dikke trui achter het bureau zitten. En nee, een prettig klimaat om in te werken is geen verwennerij. Mensen krijgen en houden is moeilijk in deze tijd. En zeker jonge mensen stellen andere eisen. Ik zie die ontwikkeling als met auto’s: vroeger reed je met de ramen open bij warm weer, toen kregen we zo’n knopje met drie standen en nu is climate control standaard.”

(Kader:)

Standaard concept voor bedrijfshallen

 Waar de focus van de overheid nu ligt op verduurzamen van kantoorpanden, blijven bedrijfshallen nog buiten schot. Recentelijk presenteerde het lectoraat Sustainable Building Technology & Material de resultaten van een studie naar het energieneutraal maken van Overijsselse bedrijfshallen. In totaal staan er circa 15.000 verouderde bedrijfspanden in Overijssel en veertig procent van het energieverbruik komt voor rekening van bedrijven die in verouderde hallen gevestigd zijn.

Verduurzamen van die bedrijfshallen is duur, maar mogelijk, zegt Christian Struck die als lector aan het onderzoek is verbonden: “De bijdrage van energiezuinige bedrijfshallen aan het bereiken van de maatschappelijke doelen is groot, maar vraagt om slimme renovatieconcepten. Daarbij worden bedrijfsvoering, gebouwschil, energieopwekking en distributie geïntegreerd.”

Er is al veel te bereiken als bedrijfshallen luchtdicht worden gemaakt en vervolgens zonnepanelen worden geplaatst en warmtepomptechniek wordt toegepast. De uitstoot van CO2 wordt dan al significant teruggebracht. Echter, gezien de kosten is het een illusie dat elke verouderde bedrijfshal zo intensief wordt gerenoveerd. Weliswaar kunnen die kosten mogelijk worden verlaagd als er meerdere standaard renovatieconcepten beschikbaar zijn. Christian Struck heeft daarvoor een oplossing in beeld: “In een mogelijk vervolgproject zouden wij zoveel mogelijk de typologie van bedrijfspanden in Overijssel, productie- en bedrijfsprocessen meenemend, in kaart willen brengen . Vervolgens kun je aan de hand van deze informatie standaard renovatieconcepten ontwikkelen voor het verduurzamen van hallen met eenzelfde soort typologie en processen.” Dat zou betekenen dat er een aanpak voor renovatieprocessen komt die kostentechnisch economisch meer verantwoord is. Met als belangrijk resultaat een niet alleen duurzamer pand maar los van die milieuvoordelen ook kostenreductie en een waardevermeerdering van de panden.

>
>
>
ROZgroep
Boers & Lem
Eurorisk
Jongbloed
TOM's Business Blow Out
Van Deinse Medianieuw
Aysay